İmza İncelemesinde Karşılaştırma Örnekleri Nasıl Alınmalıdır?
Bir imza incelemesinin güvenilirliği, incelenen imzadan çok karşılaştırmaya esas alınan örneklerin niteliğine bağlıdır. Yetersiz ya da uygun olmayan örneklerle hazırlanan bir rapor, ne kadar ayrıntılı olursa olsun kesin bir sonuca ulaşamaz. Bu yazıda hangi örneklerin, nasıl ve ne kadar toplanması gerektiğini anlatıyoruz.
Neden karşılaştırma örneği gerekir?
İmza, kişinin yıllar içinde kazandığı motor bir alışkanlıktır. Basınç, hız, kalem kaldırma noktaları, harf bağlantıları ve oranlar gibi özellikler kişiye özgüdür; ancak hiçbir kişi aynı imzayı iki kez birebir atamaz. Bu nedenle uzman, incelenen imzayı tek bir örnekle değil, kişinin doğal varyasyon aralığını gösteren bir örnek grubuyla karşılaştırır. İncelenen imza bu aralığın içinde mi, dışında mı? Sorunun cevabı ancak yeterli örnekle verilebilir.
İki tür örnek: doğal ve istiktap
- Doğal (kendiliğinden atılmış) örnekler: Kişinin, bir incelemeye konu olacağını düşünmeden günlük hayatta attığı imzalardır. Banka kayıtları, noter işlemleri, tapu, vergi dairesi, SGK, okul ve iş yeri belgeleri, kira ve abonelik sözleşmeleri bu gruba girer. En değerli örneklerdir.
- İstiktap (huzurda yazdırılan) örnekler: Mahkeme ya da uzman huzurunda kişiye attırılan imzalardır. Faydalıdır; ancak kişi imzasını bilinçli olarak değiştirebileceği için tek başına yeterli kabul edilmemelidir.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 211 de bu sırayı öngörür: Hakim önce imzayı inkar eden kişiye huzurda yazı yazdırıp imza attırabilir; kanaat oluşmazsa ilgili yerlerden karşılaştırmaya elverişli yazı ve imzalar getirtilerek bilirkişi incelemesi yaptırılır. Bilirkişi gerekli görürse kendi huzurunda yeniden imza alınmasını isteyebilir.
İyi bir örnek grubunun 5 ölçütü
- Zaman yakınlığı: Örnekler, incelenen belgenin tarihine mümkün olduğunca yakın olmalı; ideal olarak belge tarihinin birkaç yıl öncesi ve sonrasını kapsamalıdır. İmza yaş, hastalık ve alışkanlıkla değişir.
- Sayı: Tek bir örnekle sağlıklı sonuca varılamaz. Uygulamada en az 8–10, mümkünse daha fazla doğal imza hedeflenir.
- Benzer koşullar: İncelenen imza ayakta, dar bir alana ya da senet üzerine atıldıysa, örneklerin de benzer form ve koşullarda atılmış olması karşılaştırmayı güçlendirir.
- Aslı olması: Fotokopi ve taranmış görüntüde basınç, mürekkep akışı ve kalem izi gibi özellikler kaybolur. Hem incelenen belgenin hem örneklerin aslı istenmelidir.
- Kesin aidiyet: Örneğin gerçekten o kişiye ait olduğu tartışmasız olmalıdır. Resmi kurumlardan getirtilen belgeler bu yüzden tercih edilir.
Sık yapılan hatalar
- Yalnızca huzurda alınan imzalarla yetinmek
- Kimlik kartı ya da ehliyetteki küçük, basılı imzayı tek kaynak olarak kullanmak
- Belge tarihinden 10–15 yıl uzak örneklerle inceleme yapmak
- İncelenen belgenin aslı yerine fotokopisiyle rapor istemek
Avukatlar için pratik liste
- İncelenen belgenin aslı dosyada mı?
- Belge tarihine yakın en az 8–10 doğal imza hangi kurumlardan getirtilebilir? (banka, noter, tapu, vergi dairesi, SGK, iş yeri)
- Örneklerin aslı ya da onaylı aslı gibi suretleri istendi mi?
- Huzurda alınacak imzalar farklı hız ve boyutlarda, yeterli sayıda alınacak mı?
Sonuç
Doğru toplanmış bir örnek grubu, imza incelemesinin yarısıdır. Dosyanızdaki örneklerin incelemeye yeterli olup olmadığını öğrenmek için ücretsiz ön değerlendirme isteyebilir, hizmet ayrıntıları için İmza İncelemesi sayfamıza göz atabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki tavsiye yerine geçmez.